म्हणी

भाग ९

म्हणी ४०१–४४७

संधान बांधणे

जवळीक निर्माण करणे; एकोपा किंवा मैत्री प्रस्थापित करणे.

संन्याशाच्या लग्नाला शेंडी पासून तयारी

एखाद्या न होणाऱ्या कामास प्रारंभ पासून तयारी करणे.

संभ्रमात पडणे

गोंधळात पडणे; शंका किंवा द्विधा मनःस्थितीत अडकणे.

सगळे मुसळ केरात

मुख्य बाबीकडे दुर्लक्ष झाल्यास श्रम वाया.

सत्य पुढे शहाणपणा नाही

अधिकार्यापुढे शहाणपणा चालत नाही.

समुद्रात जाऊन कोरडा

अनुकूल परिस्थिती असूनही फायदा न घेता येणे.

सरड्याची धाव कुंपणापर्यंतच

प्रत्येक गोष्टीची मर्यादा असते.

सर्वस्व पणाला लावणे

सर्व शक्य मार्गांचा अवलंब करणे; सर्व काही जोखमीवर लावणे.

सांगी तर सांगी म्हणे, वडाला वांगी

अशक्य गोष्ट करणे.

साखर पेरणे

गोड गोड बोलून आपलेसे करणे; आपल्या फायद्यासाठी खुशामत करणे.

साखरेचे खाणार त्याला देव देणार

सुधीर माणसाला उणीव पडत नाही.

सात हात लाकुड, नऊ हात ढलपी

गोष्ट खूप फुगवून सांगणे.

साप साप म्हणून भुई धोपटणे

संकट नसताना त्याचा अभ्यास करणे.

सामोरे जाणे

निधड्या छातीने संकटास तोंड देणे; धैर्याने आव्हान स्वीकारणे.

सारा गांव मामाचा एक नाही कामाचा

जवळच्या अनेक व्यक्तींपैकी कोणाचाच उपयोग नाही.

सुंठी वाचून खोकला जाणे

उपाय करण्याआधीच संकट दूर होणे.

सुंभ जळाला तरी पीळ जात नाही

नुकसान झाले तरी हट्टीपणा जात नाही.

सुरुवातीलाच माशी शिंकली

आरंभालाच अपशकुन.

सुळावरची पोळी

मिळणे अशक्य अशी अति कठीण गोष्ट.

सूतोवाच करणे

पुढे घडणाऱ्या गोष्टींची प्रस्तावना करणे; इशारा देणे.

सोन्याचे दिवस येणे

अतिशय चांगले व सुखाचे दिवस येणे; समृद्धी प्राप्त होणे.

स्नान करून पुण्य घडे, तर पाण्यात बेडूक काय थोडे

वरवरच्या अवडंबराने पुण्य मिळत नाही.

स्वप्न भंगणे

मनातील विचार किंवा इच्छा कृतीत न येणे; अपेक्षा अपूर्ण राहणे.

स्वर्ग दोन बोटे उरणे

अत्यानंदाने किंवा गर्वाने फुगून जाणे; अत्यंत समाधान वाटणे.

हट्टाला पेटणे

हट्ट न सोडणे; आपल्या म्हणण्यावर ठाम राहणे.

हत्ती गेला शेपूट राहिले

मोठे काम झाले, फक्त थोडे उरले.

हत्ती चालतो तेव्हा कुत्री भुंकतात

मोठे काम चालू असताना क्षुल्लक लोक टीका करतात.

हत्ती बुडतो आणि शेळी ठाव मागते

भले हातात, लहान प्रयत्न करून बडेजाव दाखवणे.

हत्तीच्या दाढे मध्ये मिऱ्याचा दाणा

मोठ्या उपायाऐवजी लहान उपाय करावे.

हत्तीच्या पायी येते आणि मुंगीच्या पायी जाते

संकट मोठे येतात लवकर, कमी होताना हळूहळू.

हपापाचा माल गपापा

तळतळाट करून मिळवलेले धन झपाट्याने नष्ट होते.

हमरीतुमरीवर येणे

जोराने भांडू लागणे; तोंडावरून वादविवाद सुरू होणे.

हरभऱ्याच्या झाडावर चढवणे

खोटी स्तुती करून मोठेपणा देणे; चापलुसी करणे.

हलवायाच्या घरावर तुळशीपत्र

दुसऱ्याची वस्तू देऊन स्वतः झीज टाळणे.

हस्तगत करणे

ताब्यात घेणे; आपल्या अधिकारात आणणे.

हा सूर्य हा जयदत्त

प्रत्यक्ष पुरावा देऊन एखादी गोष्ट सिद्ध करणे.

हा हा म्हणता

अगदी थोड्या काळात.

हाजिर तो वजीर

जो वेळेवर हजर राहतो, त्याचाचा फायदा होतो.

हात ओला तर मित्र भला

फायदा असेपर्यंतच मित्र जमतात.

हात फिरे तिथे लक्ष्मी वसे

उद्योगी माणसाच्या घरी संपत्ती वाढते.

हातचे सोडून पळत्यामागे धावणे

हातातली निश्चित गोष्ट सोडून अनिश्चित गोष्टीच्या मागे लागणे.

हातच्या काकणाला आरसा कशाला

प्रत्यक्ष दिसणाऱ्याला पुराव्याची गरज नाही.

हिरा तो हिरा, गार तो गार

गुणी माणसाचे गुण लपून राहत नाहीत.

हिऱ्या पोटी गारगोटी

चांगल्या माणसापोटी नाठाळ.

हृदयाचा उन्हाळा आणि डोळ्यांच्या पावसाळा

खोटे अश्रू ढाळणे.

होत्याचे नव्हते होणे

असलेले सर्व काही नष्ट होणे.

होळी जळाली आणि थंडी पळाली

होळी नंतर थंडी कमी होते.